Vì Sao Có Những Việc Bạn Cứ Dời Lại Mãi — Và Nó Không Phải Vì Bạn Lười

Có một cuộc gọi bạn định gọi từ tháng trước.

Số đã lưu sẵn. Tên thì nhớ nằm lòng.

Có hôm bạn mở danh bạ ra, ngón tay dừng ở đó chừng vài giây.

Rồi bạn tắt màn hình.

Không phải vì bạn bận. Chiều hôm ấy bạn rảnh cả buổi — rảnh đủ để xem hết ba tập phim.

⸻

Hoặc là một tờ kết quả bạn chưa đi lấy.

Một tin nhắn bạn đã đọc mà chưa trả lời, đến giờ vẫn nằm nguyên đó, mỗi lần lướt ngang lại nhói lên một cái.

Một cuộc hẹn bạn hứa sẽ sắp xếp "khi nào rảnh", mà tháng nào cũng có một lý do rất hợp lý.

Rồi bạn tự nhủ: chắc tại mình lười.

Tôi muốn nói với bạn một điều.

Không phải đâu.

Người lười thì không mệt

Bạn thử để ý mà xem.

Người lười thật thì họ nhẹ nhõm. Họ không làm, và họ thoải mái với việc không làm.

Còn bạn thì khác.

Bạn không làm, mà trong người cứ nặng nặng.

Bạn đi ngủ với nó. Sáng dậy nó vẫn còn đó. Giữa lúc đang cười nói với ai đó, tự dưng nó nhắc bạn một cái.

Bạn tiêu năng lượng cho cái việc bạn chưa làm nhiều hơn cả năng lượng để làm nó.

Đó không phải lười.

Đó là né tránh.

Và né tránh thì không rẻ chút nào. Nó lấy tiền của bạn mỗi ngày, chỉ là nó không đưa hóa đơn.

Ba thứ nấp sau hai chữ "để mai"

Khi ngồi lại với người ta đủ lâu, tôi thấy chuyện dời lại hầu như không bao giờ nằm ở việc bị dời.

Nó nằm ở ba tầng bên dưới.

Tầng thứ nhất: bạn sợ biết một câu trả lời

Chừng nào chưa gọi, chưa hỏi, chưa mở tờ giấy đó ra — thì mọi khả năng vẫn còn nguyên.

Người ấy có thể vẫn còn quý bạn.

Kết quả có thể vẫn ổn.

Chuyện đó có thể chưa đến mức bạn nghĩ.

Không biết thì còn hy vọng. Biết rồi là chốt.

Nên một phần trong bạn chọn ở lại chỗ chưa biết. Không phải vì bạn dại. Vì chỗ đó an toàn hơn.

Tầng thứ hai: bạn sợ thấy mình đã sai

Có những việc bạn dời lại vì làm nó xong, bạn sẽ phải nhìn nhận một chuyện khó nhìn.

Rằng bạn đã im lặng quá lâu.

Rằng bạn đã chịu đựng một điều lẽ ra không nên chịu.

Rằng có một khoảng thời gian bạn đã sống không giống bạn.

Cái đau không nằm ở việc phải làm. Nó nằm ở chỗ làm xong rồi thì không giả vờ được nữa.

Tầng thứ ba: bạn sợ cái sau đó

Đây là tầng sâu nhất, và cũng là tầng ít người gọi tên ra được.

Bạn biết rằng nếu làm việc đó, mọi thứ sẽ phải đổi.

Bạn sẽ phải nói một câu bạn chưa từng nói.

Bạn sẽ phải rời một chỗ bạn đã ngồi quen.

Bạn sẽ phải làm người khác buồn — mà bạn thì cả đời được dạy rằng làm người khác buồn là mình có lỗi.

Nên bạn đứng yên.

Không phải vì bạn không đủ mạnh.

Vì một phần trong bạn đang cố giữ cho bạn an toàn, theo cách duy nhất mà nó biết.

Làm sao biết mình đang né, hay đang thật sự chờ đúng lúc?

Đây là câu hỏi công bằng. Bởi không phải việc nào dời lại cũng là né tránh.

Có những việc dời lại là khôn ngoan. Chưa đủ thông tin thì chưa quyết. Người kia đang trong cơn giận thì chưa nói. Sức mình đang cạn thì chưa gánh thêm.

Vậy phân biệt bằng gì?

Tôi mời bạn thử ba dấu hiệu này.

Dấu hiệu thứ nhất: lý do của bạn có đổi không

Nếu bạn đang thật sự chờ đúng lúc, lý do của bạn chỉ có một, và tuần nào cũng vẫn là lý do đó.

Còn nếu bạn đang né, lý do sẽ đổi liên tục.

Tuần này là "đang bận quá". Tuần sau là "để qua đợt này đã". Tuần sau nữa là "chắc cũng không cần thiết lắm".

Lý do cứ thay áo mới, còn việc thì vẫn nằm nguyên chỗ cũ.

Dấu hiệu thứ hai: bạn có nhắc tới nó được không

Việc đang chờ đúng lúc thì bạn nói ra bình thường. Ai hỏi bạn cũng trả lời gọn.

Việc bạn đang né thì khác. Có ai vô tình nhắc tới, bạn lảng. Hoặc bạn trả lời rất nhanh, rất gọn, rồi đổi ngay sang chuyện khác.

Cái phản xạ đổi chủ đề ấy trung thực hơn lời bạn tự nói với mình nhiều.

Dấu hiệu thứ ba: thân bạn trả lời trước cái đầu

Cái này khó chối nhất.

Bạn thử nghĩ tới việc đó ngay bây giờ, rồi để ý xuống ngực, xuống bụng.

Nếu đang chờ đúng lúc, thân bạn yên. Có thể hơi sốt ruột, nhưng yên.

Nếu đang né, thân bạn siết lại. Ngực hơi nặng. Bụng hơi co. Có khi bạn còn nín thở một nhịp mà không hay.

Cái đầu biết cách bào chữa. Thân thì không biết nói dối.

⸻

Ba dấu hiệu ấy không phải để bạn kết tội mình.

Chỉ để bạn gọi đúng tên chuyện đang xảy ra. Gọi sai tên thì chữa sai thuốc — người đang né mà cứ tưởng mình đang chờ, thì sẽ chờ mãi.

Căn phòng cuối nhà

Có một người dọn về căn nhà mới.

Căn nhà có một phòng nhỏ ở cuối hành lang. Lúc mới về, họ để tạm vào đó một thùng đồ chưa biết xếp đâu.

Tuần sau thêm một thùng.

Tháng sau thêm mấy món đồ cũ, mấy thứ gợi nhớ chuyện không muốn nhớ.

Rồi một hôm, cánh cửa không đóng khít được nữa. Họ kê một cái tủ chắn trước cửa. Cho gọn.

⸻

Từ đó, mỗi lần đi từ bếp lên phòng ngủ, họ đi vòng.

Đi vòng riết thành quen. Quen tới mức không còn nhớ là mình đang đi vòng.

Chỉ có điều, khách tới chơi thì họ hơi lúng túng. Nhà thì rộng mà chỗ ngồi cứ chật.

Và tối nào nằm xuống, họ cũng thấy trong người có gì đó chưa xong.

⸻

Mấy năm sau, có người thân tới ở cùng ít hôm. Người đó hỏi một câu rất bình thường:

"Phòng cuối kia để gì vậy?"

Họ định nói "có gì đâu". Nhưng lần này, không hiểu sao, họ đi lấy cái đèn pin.

Đẩy tủ ra. Mở cửa.

⸻

Bên trong không có gì đáng sợ cả.

Ba thùng đồ. Một cái ghế gãy chân. Bụi.

Dọn hết chưa tới một buổi chiều.

Tối đó, lần đầu tiên sau nhiều năm, họ đi thẳng từ bếp lên phòng ngủ.

Và họ ngồi xuống mép giường, tự hỏi một câu:

Mình đã đi vòng bao nhiêu lần, chỉ vì một cánh cửa mình chưa từng mở ra nhìn?

Cái bóng luôn to hơn cái vật

Đây là chỗ tôi muốn bạn dừng lại lâu một chút.

Điều bạn đang né hầu như không bao giờ lớn bằng cái bóng của nó.

Cuộc gọi ấy có thể chỉ mất bốn phút. Nhưng bạn đã mang nó suốt ba mươi ngày.

Câu trả lời ấy có thể chỉ là một dòng tin nhắn. Nhưng bạn đã diễn trong đầu hai mươi kịch bản.

Việc bạn sợ mất — nhiều khi bạn đã mất từ lâu rồi, chỉ là chưa ai nói ra thành lời.

⸻

Có một điều rất lạ mà ai từng mở cánh cửa ấy ra đều kể lại giống nhau.

Họ nói: "Hóa ra nó không nặng như tôi tưởng."

Không phải vì sự việc bỗng nhẹ đi. Sự việc vẫn y như cũ.

Nhẹ đi là vì suốt thời gian trốn nó, họ phải vừa mang sự việc, vừa mang thêm công sức để trốn. Hai thứ chứ không phải một.

Mở cửa ra thì bỏ được cái thứ hai.

Và nhiều khi, chỉ riêng cái thứ hai đã nặng hơn cái thứ nhất.

⸻

Nhà Phật có một ý rất hiền: phần lớn cái khổ của mình không nằm ở sự việc, mà nằm ở chỗ mình không dám nhìn thẳng vào nó. (Đây là nói theo tinh thần giáo lý, không phải nguyên văn một bài kinh.)

Nhìn thẳng không có nghĩa là phải giải quyết ngay.

Nhìn thẳng chỉ là thôi giả vờ rằng nó không có ở đó.

⸻

Và tôi xin bạn một điều nữa:

Đừng mắng mình vì đã né.

Cái phần trong bạn chọn né tránh không phải kẻ phá hoại. Nó là phần đã từng bị đau, và từ đó nó học được một cách để bạn khỏi đau lần nữa.

Cách đó cũ rồi. Nhưng nó ra đời là để thương bạn.

Bạn không cần đánh nó.

Bạn chỉ cần cho nó biết: bây giờ bạn đã đủ lớn để nhìn.

Một việc cho hôm nay — mười phút

Tối nay, khi nhà đã yên, bạn lấy một tờ giấy. Giấy thật, không phải điện thoại.

Bước 1. Viết ra ba việc bạn đang dời lại. Ba thôi. Việc nào nghĩ tới mà trong người nhói lên một cái thì viết việc đó.

Bước 2. Cạnh mỗi việc, viết một câu duy nhất:

"Nếu làm việc này, điều tôi sợ nhất sẽ xảy ra là ______."

Bước 3. Đọc lại ba câu vừa viết. Rồi gấp tờ giấy lại.

Hết. Tối nay bạn không phải làm gì thêm.

Không phải gọi. Không phải quyết. Không phải sửa.

⸻

Bạn để ý xem — với phần lớn người thử việc này, đến bước 2 là đã có một cái gì đó nới ra trong lồng ngực.

Vì suốt bao lâu nay, cái bạn mang không phải là ba việc chưa làm.

Cái bạn mang là ba nỗi sợ chưa được gọi tên.

Mà nỗi sợ thì lạ lắm: chừng nào còn nằm trong bóng tối, nó to bằng cả căn phòng. Viết được nó ra thành một dòng chữ, nó teo lại đúng bằng một dòng chữ.

Ngày mai bạn có làm hay không, chưa quan trọng.

Hôm nay bạn đã mở đèn nhìn vào phòng. Vậy là đủ cho một tối.

Câu hỏi thường gặp về né tránh

Trì hoãn và né tránh khác nhau thế nào?

Trì hoãn thường gắn với việc: bạn chưa làm vì chưa sắp xếp được thời gian, và khi làm xong thì thấy nhẹ. Né tránh thì gắn với cảm xúc: bạn có thời gian nhưng vẫn không làm, và cái việc chưa làm ấy đi theo bạn cả ngày, cả lúc đi ngủ. Dấu hiệu rõ nhất để phân biệt là mức mệt: người lười thật thì thoải mái với việc không làm, còn người đang né thì tiêu năng lượng cho việc chưa làm nhiều hơn cả năng lượng để làm nó.

Vì sao tôi cứ dời lại dù biết rõ mình nên làm?

Vì bên dưới việc dời lại thường có ba tầng. Tầng thứ nhất là sợ biết một câu trả lời, bởi chừng nào chưa hỏi thì mọi khả năng vẫn còn nguyên. Tầng thứ hai là sợ thấy mình đã sai, vì làm xong thì không giả vờ được nữa. Tầng thứ ba là sợ cái sau đó, tức là sợ mọi thứ sẽ phải đổi. Cả ba tầng đều là cách một phần trong bạn đang cố giữ cho bạn an toàn theo cách duy nhất nó biết.

Làm sao biết tôi đang né tránh hay thật sự đang chờ đúng lúc?

Có ba dấu hiệu. Một là lý do của bạn có đổi không: người chờ đúng lúc thì lý do chỉ có một và tuần nào cũng vậy, người đang né thì lý do thay liên tục. Hai là bạn có nhắc tới nó được không: việc đang chờ thì nói ra bình thường, việc đang né thì bạn lảng hoặc đổi chủ đề rất nhanh. Ba là thân bạn phản ứng ra sao: nghĩ tới mà ngực nặng, bụng co, nín thở một nhịp thì đó là né, vì cái đầu biết bào chữa còn thân thì không biết nói dối.

Tôi nên bắt đầu từ đâu nếu đang né tránh nhiều việc?

Đừng bắt đầu bằng việc làm. Hãy bắt đầu bằng việc viết. Lấy một tờ giấy thật, viết ra ba việc bạn đang dời lại, rồi cạnh mỗi việc viết một câu duy nhất: nếu làm việc này, điều tôi sợ nhất sẽ xảy ra là gì. Viết xong thì gấp tờ giấy lại, tối nay không phải làm gì thêm. Bởi thứ bạn đang mang không phải ba việc chưa làm, mà là ba nỗi sợ chưa được gọi tên — và nỗi sợ nào được viết thành một dòng chữ thì nó teo lại đúng bằng một dòng chữ.

Đọc tiếp cùng cụm Sổ Tay Trở Về

• Bạn Không Hề Khó Tính — Bạn Chỉ Chưa Từng Được Phép Nói Không
• Những Ngày Bạn Quát Con Xong Rồi Ngồi Khóc Một Mình